Trong nhiều năm qua, giới khoa học  liên tục đưa ra cảnh báo về những tác động có hại của carbon – đặc biệt là carbon dioxide (CO2) – đối với tình trạng nóng lên toàn cầu.

“Công chúng đã biết nhiều  điều về carbon và vai trò của nó đối với hiệu ứng nhà kính. Tuy nhiên, chúng ta biết ít  hơn về nitơ và những tác động của nó đối với môi trường, trong đó có thay đổi khí hậu”, James Galloway, một chuyên gia  hóa học tại Đại học  Virginia (Mỹ), nhận định.

Nitơ (N) nguyên chất là chất khí không màu, không mùi, không vị và chiếm tỷ lệ lớn nhất trong khí quyển Trái Đất. Mỗi hơi thở của chúng ta chứa khoảng 80% nguyên tố này.

Tuy nhiên, phân tử nitơ (N2) khá trơ nên chỉ có khoảng 1% tham gia phản ứng hóa học. Người ta gọi đó là “nitơ hoạt tính”. Nó kết hợp với các nguyên tố khác, như oxy và hydro, để tạo thành hàng vạn hợp chất hóa học vừa có lợi vừa có hại. Nhiều hợp chất được sử dụng trong công nghiệp  và nông nghiệp. Chúng giúp con người  bảo quản thực phẩm, rượu; tăng hiệu suất  khai thác dầu thô; sản xuất nhựa, thuốc nổ, thép không rỉ, nhiên liệu  lỏng cho tên lửa; chế tạo linh kiện điện tử. N tạo ra ADN, gene và protein. Chúng được sử dụng nhiều nhất trong sản xuất phân bón hóa học.

“Chúng tôi ước tính phân bón chứa N đang nuôi sống khoảng 48% dân số  toàn cầu”, Galloway phát biểu.

Nhưng “N hoạt tính” cũng gây nên nhiều tác động tiêu cực. Những hợp chất của nó tạo nên sương khói, gây ung thư và nhiều bệnh ở đường hô hấp. N làm bẩn sông, hồ, vịnh và biển. Nó tạo ra các “vùng chết” trên đại dương, gặm mòn đường xá và cầu, làm suy yếu tầng ozone và cho tình trạng ấm lên toàn cầu  trở nên xấu đi.

Các nhà khoa học  gọi nhu cầu cân bằng mặt tốt và xấu của nitơ hoạt tính là “nghịch lý nitơ”.

“Nghịch lý ở chỗ N rất cần thiết đối với sự tồn tại của con người, nhưng nó cũng gây nên những tác động có hại đối với con người và hệ sinh thái. Thách thức lớn nhất của chúng ta là phát huy những tác động có ích của N, đồng thời giảm thiểu những mặt tiêu cực của nó”, Galloway giải thích.

Một số khu vực  trên thế giới, như châu Phi  đang phải hứng chịu vô số hậu quả vì có quá ít N, dẫn đến tình trạng mùa màng thất bát và sa mạc hóa. Trong khi đó, bầu không khí của các nước phát triển  lại chứa quá nhiều nguyên tố này.

Trong khi đó, lượng N hoạt tính đang tăng lên ở mức đáng báo động.

“Hoạt động của con người  khiến tốc độ hình thành N hoạt tính tăng gấp đôi so với trước kia. Thay đổi này mới xảy ra gần đây nhưng diễn ra rất nhanh. Sự tăng tốc trong vòng tuần hoàn của N là một trong những hiểm họa đáng sợ nhất và cấp bách nhất đối với tình trạng thay đổi khí hậu toàn cầu”, Alan Townsend, giám đốc  trung tâm Nitơ Bắc Mỹ của Đại học  Colorado (Mỹ), phát biểu.

VNEXPRESS

View Comments (0) | Add Comment | Printable version

Sorry! Not found commenting on article: Nghịch lý mang tên nitơ!